Dlaczego szczenięta umierają? Przyczyny i jak im zapobiegać

Utrata nowo narodzonych szczeniąt to jedno z najtrudniejszych doświadczeń dla każdego hodowcy i opiekuna. Ten bolesny temat wymaga nie tylko empatii, ale przede wszystkim rzetelnej wiedzy. W tym artykule, jako Kamil Górski, postaram się szczegółowo wyjaśnić najczęstsze przyczyny śmiertelności noworodków, wskazać objawy alarmowe i przedstawić konkretne działania profilaktyczne, aby pomóc Państwu zrozumieć problem i zminimalizować ryzyko przyszłych tragedii.

Dlaczego szczenięta umierają? Kluczowe przyczyny i jak im zapobiegać

Utrata szczeniąt to zawsze ogromny ból i poczucie bezradności. Wiem, jak trudne jest to doświadczenie i jak wiele pytań rodzi w głowie każdego opiekuna. Ważne jest, aby pamiętać, że problem śmiertelności noworodków, choć bolesny, jest niestety dość powszechny. Zrozumienie jego przyczyn to pierwszy, fundamentalny krok do zapobiegania podobnym tragediom w przyszłości.

Statystyki pokazują, że śmiertelność szczeniąt w okresie neonatalnym, czyli w pierwszych 2-3 tygodniach życia, może wahać się od 10% do nawet 30%. Te wskaźniki są zmienne i zależą od wielu czynników, takich jak rasa, warunki środowiskowe, a przede wszystkim jakość opieki. To pokazuje, jak delikatne są te małe istoty i jak wiele czynników może wpłynąć na ich przeżycie.

Największe ryzyko zgonu przypada właśnie na wspomniany okres neonatalny. Jednak nie można zapominać, że kluczowe momenty ryzyka występują również znacznie wcześniej. Stan zdrowia matki przed ciążą, a także przebieg samego porodu, mają fundamentalne znaczenie dla szans przeżycia każdego szczenięcia. To kompleksowy problem, który wymaga holistycznego podejścia.

Zdrowie matki: Jak wpływa na przeżywalność miotu?

Zdrowie i kondycja suki, zarówno przed ciążą, jak i w jej trakcie, są absolutnie kluczowe dla pomyślności całego miotu. Matka jest pierwszym i najważniejszym ogniwem w łańcuchu życia szczeniąt, dostarczając im nie tylko schronienia i pokarmu, ale także odporności i odpowiednich warunków do rozwoju.

Niedożywienie ciężarnej suki może prowadzić do niedorozwoju płodów, niskiej masy urodzeniowej szczeniąt oraz ogólnego osłabienia ich kondycji. Z kolei otyłość może skutkować trudniejszym porodem, zwiększając ryzyko komplikacji. W obu przypadkach szczenięta rodzą się słabsze, bardziej podatne na choroby i mają mniejsze szanse na przeżycie. Optymalna waga i zbilansowana dieta są zatem niezbędne.

Infekcje u suki, nawet te, które u niej samej przebiegają bezobjawowo, mogą być śmiertelnie niebezpieczne dla szczeniąt. Przykładem jest herpeswiroza psia (CHV-1), która u dorosłych psów często nie daje żadnych objawów, ale u noworodków może prowadzić do masowych zgonów. Podobnie bruceloza, choć rzadsza, również stanowi poważne zagrożenie. Dlatego tak ważne są badania przesiewowe i odpowiednia profilaktyka przed planowanym kryciem.

Dystocja, czyli trudny lub przedłużający się poród, to bezpośrednie zagrożenie dla życia szczeniąt. Może być spowodowana nieprawidłowym ułożeniem płodów, zbyt dużymi szczeniętami, niedostatecznymi skurczami macicy lub problemami z kanałem rodnym suki. Każda z tych sytuacji wymaga natychmiastowej interwencji weterynaryjnej, często w postaci cesarskiego cięcia, aby uratować miot.

W trakcie trudnego porodu szczenięta są narażone na niedotlenienie. Długotrwały ucisk w kanale rodnym, przedłużające się skurcze czy problemy z łożyskiem mogą ograniczyć dopływ tlenu, prowadząc do uszkodzeń mózgu, osłabienia odruchów życiowych i w konsekwencji do śmierci tuż po urodzeniu lub w pierwszych dniach życia. To jedna z głównych przyczyn zgonów okołoporodowych.

Brak instynktu macierzyńskiego u suki to kolejny czynnik ryzyka. Może objawiać się odrzuceniem miotu, brakiem ogrzewania szczeniąt, nieczyszczeniem ich, a nawet przypadkowym zgnieceniem. Jest to częstsze u pierworódek, które nie mają doświadczenia w opiece nad potomstwem. W takich sytuacjach kluczowa jest czujność hodowcy i gotowość do przejęcia roli "matki zastępczej".

Siara, czyli pierwsze mleko produkowane przez sukę, jest absolutnie niezbędna dla szczeniąt. Zawiera ona kluczowe przeciwciała, które zapewniają noworodkom odporność bierną na choroby w pierwszych tygodniach życia, zanim ich własny układ immunologiczny zacznie działać. Agalakcja (całkowity brak mleka) lub hipogalakcja (niedostateczna produkcja mleka) pozbawiają szczenięta tego bezcennego wsparcia, czyniąc je niezwykle podatnymi na infekcje i niedożywienie.

Wady wrodzone i nabyte: Kiedy szczenięta rodzą się słabsze?

Niestety, nie wszystkie szczenięta rodzą się w pełni zdrowe. Wady wrodzone, często o podłożu genetycznym, mogą znacząco obniżać ich szanse na przeżycie. Co gorsza, nie zawsze są one widoczne na pierwszy rzut oka, co utrudnia szybką diagnozę i interwencję.

Jedną z najpoważniejszych i stosunkowo często występujących wad jest rozszczep podniebienia. Ta wada uniemożliwia szczenięciu prawidłowe ssanie, ponieważ mleko zamiast do przełyku, dostaje się do dróg oddechowych. Prowadzi to do zachłyśnięcia, zapalenia płuc i w konsekwencji do śmierci. Szczenięta z rozszczepem podniebienia wymagają specjalistycznego karmienia sondą i często interwencji chirurgicznej, co jest wyzwaniem.

Inne poważne wady rozwojowe, które mogą zagrażać życiu szczeniąt, to:

• Wady serca: Mogą prowadzić do niewydolności krążenia, osłabienia i nagłych zgonów.
• Przepuklina przeponowa: Organy jamy brzusznej przemieszczają się do klatki piersiowej, utrudniając oddychanie.
• Syndrom "pływającego szczenięcia" (swimmer puppy syndrome): Szczenięta nie są w stanie utrzymać się na łapkach, leżą płasko na brzuchu, co prowadzi do deformacji klatki piersiowej i problemów z oddychaniem.

Syndrom Słabnącego Szczenięcia (Fading Puppy Syndrome) to termin używany do opisania gwałtownego pogorszenia stanu zdrowia noworodka, często bez wyraźnej, pojedynczej przyczyny. To niezwykle frustrujące dla hodowcy, ponieważ szczenięta, które początkowo wydawały się zdrowe, nagle słabną i umierają. Zazwyczaj jest to wynik współistnienia kilku czynników, które wzajemnie się potęgują.

Diagnoza Syndromu Słabnącego Szczenięcia jest trudna właśnie ze względu na jego wieloczynnikowy charakter. Najczęściej jest to kombinacja infekcji (wirusowych lub bakteryjnych), hipotermii (wychłodzenia) i hipoglikemii (niskiego poziomu cukru we krwi). Te czynniki tworzą błędne koło, w którym jeden problem nasila drugi, prowadząc do szybkiego osłabienia i zgonu. Dlatego tak ważna jest obserwacja i szybka reakcja.

Wirusy, takie jak wspomniany wcześniej herpeswirus typ 1 (CHV-1), oraz bakterie, np. E. coli czy paciorkowce, odgrywają kluczową rolę w osłabianiu najmłodszych organizmów szczeniąt. Ich niedojrzały układ odpornościowy nie jest w stanie skutecznie walczyć z patogenami, co prowadzi do szybko postępujących infekcji ogólnoustrojowych, czyli sepsy. Zakażenia mogą pochodzić od matki (np. w drogach rodnych) lub ze środowiska.

Trzy główne zagrożenia: Hipotermia, hipoglikemia, odwodnienie

W pierwszych trzech tygodniach życia szczenięta są niezwykle wrażliwe na zmiany temperatury otoczenia. Ich organizm nie ma jeszcze rozwiniętej zdolności do termoregulacji nie potrafią drżeć, aby wytworzyć ciepło, ani efektywnie regulować temperatury ciała. Wychłodzenie (hipotermia) to jedno z największych zagrożeń. Spadek temperatury ciała poniżej 35°C spowalnia pracę serca, jelit i całego metabolizmu, uniemożliwiając trawienie i wchłanianie pokarmu. Szczenięta przestają ssać, stają się apatyczne i szybko umierają.

Objawy wychłodzenia szczeniaka, na które należy zwrócić szczególną uwagę, to:

• Apatia i osłabienie, brak aktywności.
• Brak odruchu ssania, niechęć do jedzenia.
• Zimne łapki i pyszczek w dotyku.
• Piski i niepokój, a następnie zobojętnienie.
• Spadek temperatury ciała (poniżej 35°C, mierzonej doodbytniczo).

Aby zapobiec hipotermii, kluczowe jest utrzymanie odpowiedniej temperatury w kojcu porodowym. W pierwszym tygodniu życia szczeniąt powinna ona wynosić około 29-32°C, stopniowo obniżana w kolejnych tygodniach. Można to osiągnąć za pomocą lamp grzewczych (zabezpieczonych przed bezpośrednim kontaktem) lub mat grzewczych, zawsze z możliwością ucieczki szczeniąt w chłodniejsze miejsce, jeśli poczują się przegrzane.

Szczenięta są również niezwykle podatne na gwałtowny spadek poziomu cukru we krwi, czyli hipoglikemię. Mają bardzo małe rezerwy energetyczne, a ich wątroba nie jest jeszcze w pełni rozwinięta, aby efektywnie produkować glukozę. Bez regularnego karmienia, które dostarcza im cukrów, poziom glukozy we krwi może spaść w ciągu zaledwie kilku godzin, prowadząc do poważnych konsekwencji. To dlatego tak ważne jest, aby szczenięta regularnie ssały matkę lub były dokarmiane.

Objawy alarmowe spadku poziomu cukru, których absolutnie nie wolno ignorować, to:

• Osłabienie i apatia.
• Drgawki, drżenie, niezborność ruchów.
• Piski, a następnie cichy płacz.
• W skrajnych przypadkach śpiączka.
• Brak odruchu ssania.

Aby uniknąć zagrożenia hipoglikemią, noworodki powinny być karmione co 2-3 godziny w pierwszych tygodniach życia. Jeśli suka nie produkuje wystarczającej ilości mleka lub odrzuca szczenięta, konieczne jest dokarmianie specjalnym mlekiem zastępczym dla szczeniąt, dostępnym u weterynarza.

Odwodnienie to kolejne, niezwykle szybko postępujące zagrożenie dla życia szczeniąt. Ich małe ciała tracą wodę znacznie szybciej niż organizmy dorosłych psów. Brak mleka matki, biegunka (nawet niewielka) lub zbyt wysoka temperatura otoczenia (paradoksalnie, przegrzanie również prowadzi do odwodnienia) mogą w ciągu kilku godzin doprowadzić do krytycznego stanu. Odwodnienie zaburza wszystkie procesy metaboliczne i jest bezpośrednią przyczyną śmierci.

Można szybko ocenić nawodnienie szczenięcia, wykonując prosty test fałdu skórnego: delikatnie chwyć skórę na karku i unieś ją. U dobrze nawodnionego szczenięcia fałd natychmiast wraca na miejsce. Jeśli utrzymuje się dłużej, świadczy to o odwodnieniu. Dodatkowo, błony śluzowe (dziąsła) powinny być wilgotne i różowe. Suche, lepkie dziąsła to znak alarmowy.

Profilaktyka i opieka: Jak zwiększyć szanse na przeżycie szczeniąt?

Z mojego doświadczenia wynika, że kluczem do zdrowego miotu i minimalizacji ryzyka utraty szczeniąt są kompleksowe przygotowania do ciąży i porodu. To inwestycja czasu i uwagi, która zwraca się w zdrowiu i życiu małych podopiecznych.

Zbilansowana dieta ciężarnej suki jest fundamentem. Powinna być bogata w składniki odżywcze, ale bez nadmiernego przekarmiania, które prowadzi do otyłości. Wszelka suplementacja (np. wapń, witaminy) musi być zawsze konsultowana z weterynarzem, ponieważ niewłaściwe dawkowanie może być szkodliwe. Prawidłowe odżywianie wspiera rozwój płodów i przygotowuje sukę do porodu i laktacji.

Przygotowanie idealnego kojca porodowego to absolutna podstawa. Musi on spełniać kilka kluczowych wymogów:

• Czystość i higiena: Kojec powinien być regularnie czyszczony i dezynfekowany, aby zminimalizować ryzyko infekcji.
• Suchość: Wilgoć sprzyja rozwojowi bakterii i wychłodzeniu.
• Ciepło: Jak już wspominałem, temperatura ok. 29-32°C w pierwszym tygodniu jest kluczowa. Zapewnij źródło ciepła, ale tak, aby szczenięta mogły się od niego oddalić.
• Bezpieczeństwo: Ścianki powinny być wystarczająco wysokie, aby szczenięta nie wypadły, a jednocześnie suka mogła swobodnie wchodzić i wychodzić. Brak przeciągów jest niezwykle ważny.

Aktywna rola hodowcy w nadzorowaniu porodu jest nieoceniona. Nawet jeśli suka radzi sobie doskonale, warto być blisko, aby w razie potrzeby zapewnić pierwszą pomoc np. pomóc szczenięciu wydostać się z worka płodowego, oczyścić drogi oddechowe czy podwiązać pępowinę. Kluczowe są te pierwsze godziny po urodzeniu, kiedy szczenięta są najbardziej bezbronne.

Siara to najważniejszy posiłek w życiu szczenięcia. To ona dostarcza przeciwciał, które chronią maluchy przed chorobami. Należy dopilnować, aby każde szczenię napiło się siary w ciągu pierwszych 12-24 godzin po urodzeniu. Jeśli któreś szczenię ma problem ze ssaniem, należy mu pomóc lub, w ostateczności, podać siarę zastępczą (jeśli jest dostępna i weterynarz to zaleci).

Poniżej przedstawiam listę objawów, które wymagają natychmiastowego kontaktu z weterynarzem:

• Apatia i osłabienie: Szczenię jest ciche, nie reaguje na dotyk, nie porusza się aktywnie.
• Brak odruchu ssania: Szczenię nie chce ssać lub nie potrafi utrzymać się przy sutku.
• Piski, ciągły płacz: Nienaturalne, długotrwałe piski mogą świadczyć o bólu lub dyskomforcie.
• Drgawki, drżenie, niezborność ruchów: Mogą wskazywać na hipoglikemię lub problemy neurologiczne.
• Spadek temperatury ciała: Poniżej 35°C, zimne łapki i pyszczek.
• Brak przyrostu wagi lub jej spadek: Najważniejszy wskaźnik problemów.
• Biegunka lub wymioty: Mogą prowadzić do szybkiego odwodnienia.
• Widoczne wady: Rozszczep podniebienia, problemy z oddychaniem.

"Szybka reakcja w przypadku niepokojących objawów może uratować życie szczenięcia. Nie wahaj się skonsultować z weterynarzem, nawet jeśli masz tylko wątpliwości."